Wraz ze wzrostem napięć na Bliskim Wschodzie powraca temat jednego z najbardziej ambitnych i jednocześnie najbardziej kontrowersyjnych projektów infrastrukturalnych regionu. Kanał Salmana, czyli koncepcja sztucznego kanału przecinającego Półwysep Arabski, ponownie znalazł się w centrum dyskusji analityków i komentatorów gospodarczych. Pomysł ten od lat funkcjonuje głównie w sferze koncepcji, jednak obecna sytuacja geopolityczna sprawia, że coraz częściej rozpatruje się go jako potencjalną alternatywę dla strategicznych szlaków morskich, w tym zablokowanej przez Iran Cieśniny Ormuz. W sytuacji gdy kluczowa arteria transportu ropy i gazu staje się niestabilna, państwa regionu zaczynają ponownie analizować rozwiązania, które mogłyby uniezależnić ich eksport od jednego wąskiego gardła.

Kanał Salmana Ormuz

Kanał Salmana, określany również jako Kanał Króla Salmana, to koncepcja megaprojektu infrastrukturalnego w Arabii Saudyjskiej. Podstawowym założeniem projektu jest stworzenie alternatywnego szlaku transportowego omijającego Cieśninę Ormuz, przez którą przechodzi znaczna część światowego eksportu ropy naftowej. Zakłada on budowę sztucznego kanału o długości około 950–960 kilometrów, który miałby połączyć wschodnie wybrzeże kraju nad Zatoką Arabską z zachodnimi akwenami regionu. W zależności od wariantu końcowy odcinek mógłby prowadzić bezpośrednio do Morza Czerwonego na terytorium Arabii Saudyjskiej albo dalej do Zatoki Adeńskiej. Drugi wariant byłby znacznie bardziej skomplikowany, ponieważ oznaczałby konieczność przeprowadzenia części inwestycji również przez terytorium Jemenu.

Według dostępnych analiz projekt zakłada budowę kanału o parametrach pozwalających na obsługę największych jednostek handlowych. Planowane parametry infrastruktury zakładają szerokość eksploatacyjną około 150 metrów i głębokość rzędu 25 metrów, co umożliwiłoby przepływ tankowców oraz dużych kontenerowców. Kanał miałby rozpoczynać się na wschodnim wybrzeżu Arabii Saudyjskiej w pobliżu ważnych ośrodków przemysłowych i portowych takich jak Dammam oraz Jubail. Następnie trasa prowadziłaby przez ogromny obszar pustyni Rub al-Chali, jednego z najbardziej rozległych pustynnych regionów świata.

Czytaj też: Zamknięcie Cieśniny Ormuz ich nie dotyczy? Powiedzieli skąd płyną i ich przepuścili

Kanał Salmana od początku był postrzegany jako jedna z najdroższych inwestycji infrastrukturalnych, jakie kiedykolwiek rozważano w regionie. Według najnowszych analiz koszt samego kanału szacowany jest na 80–100 miliardów dolarów, ale całkowite nakłady wraz z infrastrukturą towarzyszącą mogą sięgnąć 250 miliardów dolarów. Szersze wyceny obejmują nie tylko samą budowę kanału, ale także rozwój portów morskich, portów śródlądowych, specjalnych stref ekonomicznych, sieci kolejowych i drogowych oraz zaplecza logistycznego. W praktyce oznacza to, że kanał byłby jedynie elementem znacznie większego systemu transportowego przebiegającego przez Półwysep Arabski.

Blokada Ormuzu

Powrót dyskusji o projekcie ma bezpośredni związek z napiętą sytuacją w regionie Zatoki Perskiej. Konflikt pomiędzy Iranem a koalicją państw zachodnich i regionalnych sprawił, że Cieśnina Ormuz stała się punktem szczególnej niepewności dla globalnych rynków energii. To właśnie przez tę wąską cieśninę transportowana jest ogromna część światowej ropy, a każde zagrożenie dla jej funkcjonowania natychmiast odbija się na cenach surowców oraz stabilności międzynarodowych łańcuchów dostaw. W takim kontekście pojawiają się pytania o możliwość stworzenia alternatywnego korytarza eksportowego, który pozwoliłby państwom regionu uniezależnić się od jednego strategicznego przejścia morskiego. Kanał Salmana w teorii mógłby pełnić właśnie taką rolę.

Gdyby kanał został zrealizowany, transport surowców energetycznych z krajów Rady Współpracy Zatoki mógłby odbywać się z portów w Zatoce Arabskiej do Morza Czerwonego, dalej przez Kanał Sueski do Europy i innych rynków. Taki układ znacząco zmieniłby geografię transportu morskiego w regionie. Operatorzy logistyczni mogliby korzystać z drugiej osi transportowej wschód–zachód przebiegającej przez wnętrze Półwyspu. W tym kontekście kanał mógłby stać się częścią większego systemu inwestycji infrastrukturalnych, który miałby przyciągnąć przemysł, handel i nowe technologie.

Problemy polityczne i społeczne

Mimo że Kanał Salmana ponownie pojawia się w analizach i komentarzach dotyczących bezpieczeństwa energetycznego regionu, projekt nadal pozostaje na etapie koncepcji. Jednym z najczęściej podnoszonych problemów związanych z projektem są jego potencjalne skutki środowiskowe. Eksperci wskazują, że realizacja tak ogromnej inwestycji mogłaby wywołać presję na ekosystemy morskie Morza Czerwonego i Zatoki Adeńskiej, które już dziś znajdują się pod wpływem intensywnej działalności przemysłowej i urbanizacji. Skala prac ziemnych przy budowie kanału o długości blisko tysiąca kilometrów oznaczałaby także ogromne ilości wydobytego materiału oraz znaczące emisje związane z produkcją materiałów budowlanych.

Kolejną barierą dla realizacji projektu są kwestie polityczne i bezpieczeństwa. Jeżeli kanał miałby prowadzić do Zatoki Adeńskiej przez terytorium Jemenu, konieczne byłoby zawarcie odpowiednich porozumień międzynarodowych dotyczących budowy infrastruktury, zarządzania kanałem, bezpieczeństwa transportu i podziału przychodów. Jemen od lat zmaga się jednak z niestabilnością i konfliktami, co znacząco utrudnia realizację tak dużych inwestycji infrastrukturalnych. Przy projektach o takiej skali pojawiają się również pytania dotyczące wpływu na lokalne społeczności. Budowa kanału przecinającego duże obszary pustynne mogłaby wiązać się z koniecznością przejmowania gruntów i przesiedleń, a także zmian w lokalnym sposobie użytkowania ziemi. Takie kwestie były już wcześniej przedmiotem debat przy innych inwestycjach infrastrukturalnych w regionie.

Czytaj też: USA z Izraelem uderzyły w Iran. Wymiana ciosów stała się faktem

Jeśli projekt kiedykolwiek zostałby zrealizowany, jego znaczenie mogłoby wykraczać daleko poza region Bliskiego Wschodu. Alternatywny dla Ormuzu korytarz transportowy łączący Zatokę Arabską z Morzem Czerwonym zmieniłby układ przepływu surowców energetycznych i towarów pomiędzy Azją, Europą i Afryką. Jednocześnie skala inwestycji, koszty oraz liczne wyzwania polityczne i środowiskowe sprawiają, że Kanał Salmana pozostaje przede wszystkim wizją przyszłości, która powraca do debaty publicznej zawsze wtedy, gdy stabilność kluczowych szlaków transportowych staje pod znakiem zapytania.

Wojna na Bliskim Wschodzie zakłóca logistykę. Tranzyt spadł o ponad 80%